Wiele religii mówi o szczęściu, które ma nadejść dopiero po śmierci. Tradycja Jōdo Shinshū naucza jednak, że sprawa dalszego błądzenia w samsarze może zostać rozstrzygnięta już podczas obecnego życia. Co zmienia się w człowieku, kiedy znika niepewność dotycząca tego, co czeka go po śmierci?
Wędrowiec przed zapadnięciem nocy
Wyobraźmy sobie wędrowca przemierzającego las. Zbliża się wieczór, a on nie wie, czy przed zapadnięciem ciemności znajdzie miejsce na nocleg. Myśli o dzikich zwierzętach, bandytach, burzy i zimnie. Wraz z zachodzącym słońcem jego niepokój rośnie, aż przesłania mu wszystko inne. Przestaje podziwiać otaczającą przyrodę, nie zwraca uwagi na głód ani pragnienie i myśli już tylko o tym, co może spotkać go nocą.
W pewnej chwili dostrzega w oddali lampion zawieszony przed przydrożnym zajazdem. Nadal znajduje się w lesie i musi przejść pozostałą część drogi. Wie już jednak, że nie będzie zmuszony nocować pod gołym niebem. Las się nie zmienił, słońce nadal zachodzi, a noc nie przestała nadchodzić. Zmienił się jego stan umysłu, ponieważ najważniejsza niepewność została usunięta.
Zapadająca noc odpowiada śmierci, a lęk wędrowca przypomina 無明の闇 (mumyō no yami) – ciemność niewiedzy dotyczącej tego, co czeka nas po zakończeniu obecnego życia. Lampion nie oznacza, że wędrowiec już dotarł do celu. Podobnie człowiek, którego odrodzenie zostało rozstrzygnięte, nadal żyje jako bonbu i doświadcza skutków własnej karmy. Wie jednak, dokąd prowadzi jego droga.
Dzięki temu może ponownie dostrzec to, co znajduje się wokół niego. Przyjemne doświadczenia zaczynają naprawdę cieszyć, ponieważ nie muszą już zagłuszać lęku przed śmiercią. Nieprzyjemne wydarzenia nadal bolą, ale nie oznaczają utraty ostatecznego celu. Otoczenie pozostaje takie samo, lecz niepewność znika.
平生業成 (heizei gōjō) – odrodzenie rozstrzygnięte za życia
平生 (heizei) oznacza czas zwyczajnego życia, a nie jego ostatnie chwile. 業成 (gōjō) wskazuje, że przyczyna prowadząca do odrodzenia została dopełniona. W Jōdo Shinshū termin ten wskazuje, że dalszy los człowieka i zakończenie jego błądzenia w samsarze mogą zostać rozstrzygnięte jeszcze przed śmiercią.
Nie oznacza to, że człowiek już teraz osiąga stan buddy. Nadal pozostaje bonbu, doświadcza bonnō oraz rezultatów własnej karmy. Zmienia się to, że nie tylko ma nadzieję, że jego błądzenie dobiegnie końca. Człowiek, który zrealizował heizei gōjō dosłownie wie, że obecne życie jest jego ostatnim życiem w samsarze, a po śmierci w tym świecie osiągnie pełne oświecenie.
Nie jest to przekonanie, które trzeba podtrzymywać, powtarzając sobie, że wszystko zakończy się dobrze. Nie próbuje też tłumić pojawiających się wątpliwości. Dalszy los staje się dla niego równie pewny jak fakty dotyczące obecnego życia. Całkowicie znika niepewność związana z tym, co czeka go po śmierci.
Szczęście nie oznacza życia bez przykrości
Rozstrzygnięcie dalszego losu nie usuwa chorób, konfliktów ani codziennych problemów. Człowiek nadal odczuwa smutek, strach i gniew. Szczęście nie polega na utrzymywaniu przyjemnego nastroju ani na obojętności wobec trudnych wydarzeń.
Zmienia się natomiast ciężar, jaki przykładamy do tego, co nas spotyka. Przyjemności nie muszą już zagłuszać lęku przed śmiercią ani zapewniać nam trwałego poczucia spełnienia. Możemy cieszyć się nimi takimi, jakie są, nawet wiedząc, że przeminą.
Również przykre doświadczenia nadal bolą, ale nie mogą odebrać człowiekowi jego ostatecznej przyszłości. Choroba, utrata majątku czy rozstanie nie przestają być cierpieniem, jednak nie oznaczają już utraty wszystkiego. Człowiek może przeżywać trudności, nie wracając za każdym razem do najgłębszej niepewności dotyczącej własnego istnienia.
Pewności nie można sobie wmówić
Człowiek może powtarzać sobie, że po śmierci wszystko będzie dobrze, ale takie przekonanie nie usuwa wątpliwości. Wystarczy poważna choroba albo zbliżająca się śmierć, aby pytanie powróciło: „A co, jeśli jednak się mylę?”.
平生業成 (heizei gōjō) nie oznacza też wiary. W zwykłym znaczeniu wiara oznacza dokładnie to, że czegoś nie możemy stwierdzić na pewno, ale mimo wątpliwości ufamy, że coś jest prawdą. W przypadku rozstrzygnięcia sprawy odrodzenia chodzi o absolutną pewność, w której nie tylko nie odczuwa się wątpliwości, ale w ogóle nie ma już na nią miejsca. Człowiek nie wierzy, że ma dłonie i palce, po prostu o tym wie. Nie musi codziennie utwierdzać się w tym przekonaniu. W podobny sposób wie, że jego błądzenie w samsarze dobiegnie końca i że po śmierci osiągnie stan buddy.
Takiej pewności nie można stworzyć siłą woli. Gdyby trzeba było stale ją podtrzymywać, nadal byłaby jedynie kruchym przekonaniem. Jōdo Shinshū nazywa stan, w którym wątpliwość rzeczywiście znika, 信心 (shinjin). Zostanie ono wyjaśnione w kolejnych artykułach.