Nie doświadczamy rzeczywistości w sposób całkowicie neutralny. To, co widzimy, zostaje rozpoznane, powiązane ze wspomnieniami, ocenione i przepuszczone przez nasze nawyki oraz skłonności. Dla jednej osoby stary budynek może być miejscem pełnym wspomnień z dzieciństwa. Dla innej zaniedbaną ruiną szpecącą okolicę. Obie patrzą na ten sam obiekt, ale nie doświadczają go w ten sam sposób.
Co dzieje się między światem a naszym doświadczeniem?
Sam obiekt lub zdarzenie nie staje się jeszcze naszym doświadczeniem wprost. Najpierw dochodzi do kontaktu zmysłów ze światem. Następnie pojawia się odczucie, rozpoznanie, interpretacja oraz reakcja umysłu.
To, co napotykamy, odczuwamy jako przyjemne, nieprzyjemne albo obojętne. Umysł rozpoznaje sytuację i nadaje jej znaczenie, a wcześniejsze doświadczenia, wspomnienia, nawyki i skłonności wpływają na to, jak ją oceniamy i jak na nią reagujemy.
Wyobraźmy sobie, że ktoś nie odpowiada na nasze powitanie. Jedna osoba uzna, że została celowo zignorowana i poczuje złość. Inna pomyśli, że jej nie zauważył albo był zamyślony. Samo zdarzenie jest takie samo, ale dalsze doświadczenie powstaje już w zależności od sposobu, w jaki umysł je interpretuje.
Nie oznacza to, że możemy dowolnie wymyślać rzeczywistość. Oznacza jednak, że możemy wpływać na sposób, w jaki ją przeżywamy. Ucząc się obserwować własne reakcje, nie przyjmować pierwszej interpretacji za pewnik i osłabiać gniew, przywiązanie oraz uprzedzenia, stopniowo zmieniamy świat, którego doświadczamy.
Umysł kształtuje sam siebie
Sposób, w jaki odbieramy rzeczywistość, nie jest czymś stałym. Każda interpretacja i każda reakcja pozostawia w umyśle kolejne skłonności. Jeżeli często uznajemy cudze zachowanie za wrogie i odpowiadamy gniewem, z czasem coraz łatwiej dostrzegamy zagrożenie nawet w niejednoznacznych sytuacjach. Jeżeli natomiast uczymy się zatrzymywać pierwszą reakcję i brać pod uwagę inne wyjaśnienia, stopniowo rozwijamy bardziej spokojny i otwarty sposób postrzegania.
Powstaje więc ciąg: wcześniejsze skłonności wpływają na interpretację zdarzenia, interpretacja prowadzi do określonej reakcji, a reakcja tworzy nowe karmiczne przyczyny, które będą wpływały na późniejsze doświadczenia.
Umysł nie tylko interpretuje świat zgodnie z wcześniejszą karmą. Każdą reakcją tworzy również umysł, przez który będzie doświadczał przyszłości.